Hanji 5

Nghệ thuật làm giấy truyền thống Hanji tinh tế của Hàn Quốc

Hanji 5Người Hàn Quốc xưa có câu: “Lụa bảy trăm năm, giấy một nghìn năm”, đó chính là câu nói để khẳng định chất lượng giấy Han-ji của Hàn Quốc, một vật liệu tưởng chừng mong manh, mộc mạc. Và chính từ vật liệu ấy, cùng với óc sáng tạo nghệ thuật vô hạn, những nghệ nhân xứ Hàn đã mang đến cái hồn tươi vui, tràn ngập sắc màu đến với giấy Hanji.

Từ một nước đang phát triển trở thành một nước phát triển, Hàn Quốc ngày một hiện đại đến “chóng mặt” về công nghệ số, kinh tế và đó cũng là điểm tựa để văn hóa của họ giữ được gốc mà vẫn thích ứng với đời sống văn minh. Và người ta bảo muốn hiểu về văn hóa và con người Hàn Quốc thì đừng quên khám phá Nghệ thuật làm giấy truyền thống Hanji.

Hanji là từ để chỉ nghệ thuật làm giấy thủ công ở đất nước Hàn Quốc. “Han” có nghĩa là Hàn và “ji” là giấy. Nghệ thuật làm giấy này đã có tới 1.300 năm lịch sử và những người làm giấy Hanji ở Hàn Quốc đều được coi là nghệ nhân.

Hanji 2

Giấy Hanji rất đẹp và mịn mặt. Khi tiếp xúc với giấy Hanji, có thể du khách cảm nhận loại giấy này cũng như giấy dó của người Việt Nam ta thế nhưng Hanji được khai thác từ một loại cây họ dâu và mang nhiều đặc điểm ưu việt trong sử dụng như bền, dai và thoáng khí. Tuy nhiên, để có được độ bền lên đến hàng ngàn năm, những “công nhân” làm giấy đã phải thực hiện hàng trăm công đoạn “chế biến”, từ khi trồng cây, thu hoạch cây, đun các thân cây trong nước sôi nhiều giờ, đập dập cho mềm để tách giữa thân và vỏ để lọc màu, phơi khô rồi lại đun và phơi, xé sợi, nghiền ra bột. 

Hanji 1

Công đoạn quan trọng nhất là sau khi pha bột vào nước có hồ (mủ), người làm dùng những khuôn gỗ gạn, lắng bột trên khuôn để hình thành nên những tấm giấy mỏng đều. Cuối cùng là nhuộm màu, phơi khô.

Cho đến nay, truyền thống làm giấy Hanji ở xứ Hàn vẫn được duy trì theo hình thức kết hợp giữa máy móc và thủ công. Tuy nhiên, giá trị của cách làm thủ công vẫn được tôn trọng ở những khâu quan trọng nhất là tạo lớp giấy bằng tay. Bởi vì, độ bền của giấy được làm từ máy chỉ có thời hạn khoảng 500 năm, trong khi nếu làm bằng tay, sẽ là 1000 năm. Chưa kể, làm bằng máy sẽ khiến giấy bị dày gấp 4 lần so với làm bằng tay.

Có trải nghiệm công đoạn làm giấy bằng tay, cũng mới thấy người làm giấy không chỉ cần có sức khỏe tốt để điều khiển cả một tấm khuôn to bằng gỗ mà còn cần cả sự khéo léo để tạo được lớp giấy mỏng và đều ngay trong nước.

Vì thế, công nghệ chỉ được ứng dụng trong công đoạn làm khô giấy. So với thời cổ, người ta phải phơi giấy trên đá hay trên mặt gỗ thì nay, đã có máy sấy khô. Theo đó, chỉ mất khoảng 20 phút đưa giấy lên máy sấy là một tờ Hanji đã ra lò.

Hanji 6

Tại Hàn Quốc, giấy Hanji không chỉ được sử dụng để viết thư pháp, vẽ tranh, viết sách mà còn được sử dụng làm giấy dán cửa, dán tường, dán đồ nội thất, ô, đèn lồng, hộp, quạt, giày và cả quần áo. Người Hàn Quốc thậm chí còn dùng loại giấy này cho sàn nhà của họ. Và do đặc tính đó, người Hàn Quốc cách đây 500 năm đã phát triển một kỹ thuật xử lý Hanji để tạo ra một vật liệu cứng và bền vững hơn được gọi là Joomchi – đó là kỹ thuật ngâm giấy Hanji vào nước trong nhiều giờ cho mềm rồi nắm bóp và đập giấy cho đến khi sợi dâu giấy mềm như sợi bông. Sau khi được ép nhiều lớp, những tờ giấy Han-ji mỏng manh đã trở thành một vật liệu dai như da thú. Chất liệu này bền tới mức đã được sử dụng làm áo giáp, cũng như những đồ dùng đòi hỏi kết cấu chắc chắn như áo rét, găng tay. Một ví dụ khác điển hình cho sức bền của Hanji là những tài liệu được tìm thấy trong ngôi đền Bulguksa ở Gyeongju năm 1966. Được cho là bản in bằng gỗ đầu tiên trên thế giới nhưng cuộn giấy này hầu như không bị hư hại nhiều, nhờ độ bền tự nhiên của Hanji.

Ngày nay, với sự tiến bộ của khoa học, công nghệ, giấy Hanji không còn được sử dụng phổ biến để làm các vật dụng hàng ngày nữa. Tuy vậy, không có nghĩa kỹ thuật Joomchi không còn được quan tâm phát triển. Trái lại, những nghệ sĩ, họa sĩ của Hàn Quốc vẫn tích cực bảo tồn, phát huy và phát triển kỹ thuật Joomchi để tạo nên các tác phẩm nghệ thuật có tính ứng dụng cao nhưng vẫn đầy sáng tạo và thú vị. Nghệ sĩ Yang Sang-hoon, Chủ tịch Hiệp hội nghệ sĩ tạo hình giấy Hàn Quốc, đã cùng với Trung tâm văn hóa Hàn Quốc tại Hà Nội, mở cuộc triển lãm tạo hình giấy Hanji (từ ngày 4 – 30.4.2015) với 15 tác phẩm, bao gồm gần 100 tác phẩm nhỏ bởi tất cả các tác phẩm đều có sự thay đổi cấu trúc tự do, đầy sáng tạo và không bị bó hẹp trong một khuôn khổ cố định, tạo nên hứng thú và cảm xúc mới mẻ cho người xem.

Hanji 3

Sử dụng kỹ thuật Joomchi, nghệ sĩ Yang đã khéo léo tạo hình các tác phẩm của mình từ hình vuông của những bức tranh cổ điển cho đến hình khối như các tác phẩm điêu khắc và cả những tạo hình mỏng manh như chiếc lá. Ông nói: “Hanji là vật liệu tạo hình bền vững, bởi vậy nghệ thuật từ giấy Han-ji đã xuất hiện từ rất lâu, khi những người dân Hàn Quốc sử dụng nó để tạo hình các bức tượng phật bền và nhẹ, để họ có thể mang theo bên mình mỗi khi xảy ra chiến tranh, loạn lạc”. Và cũng chính vì gắn liền với yếu tố văn hóa tâm linh của Hàn Quốc, khi sáng tạo, nghệ sĩ Yang Sang-hoon cũng dựa vào màu cờ ngũ sắc truyền thống của Hàn Quốc để sáng tạo. Điểm đặc biệt ở chỗ, tuy xuất phát từ tư tưởng truyền thống, nhưng cách tạo hình của nghệ sĩ Yang lại vô cùng hiện đại, bay bổng, cách phối màu sắc của ông cũng mang lại cảm giác trẻ trung tươi mới mà theo ông, ông muốn người nhận cảm nhận được sự lãng mạn, tình yêu, những bản tình ca qua các tác phẩm của mình. Để truyền tải thông điệp đó là cả quá trình lao động nghệ thuật mà theo như ông nhận xét rằng: “không vất vả lắm đâu, vì tôi luôn thấy công việc đó thật thú vị!”, nhưng để hoàn thành một hình khối, có khi phải mất tới 2 – 3 tháng, mà cá biệt, có tác phẩm ông đã mất tới vài năm để chăm chút cho từng chi tiết, từng chiếc lá, để tạo nên một vòm cây 3 màu ấn tượng.

Hanji 4

Với tư cách là một nghệ sĩ, Yang Sang-hoon không chỉ tập trung vào cách duy trì, bảo tồn kỹ thuật Joomchi mà còn phát triển nó bằng cách nghiên cứu sử dụng hài hòa giữa màu sắc có nguồn gốc tự nhiên và màu công nghiệp sao cho các sản phẩm có được màu sắc bền vững theo tuổi thọ của giấy. Ngoài ra, với vai trò Chủ tịch Hiệp hội các nghệ sĩ tạo hình giấy Hàn Quốc, ông cùng với Trung tâm văn hóa Hàn Quốc còn tham gia dự án nghiên cứu giấy dó Việt Nam, biến giấy trở thành một cầu nối về văn hóa nghệ thuật giữa hai quốc gia Việt – Hàn. Có thể nói rằng, với cuộc triển lãm lần này, những người yêu nghệ thuật Việt Nam đã được thấy một loại hình nghệ thuật giấy mới, ấn tượng không kém nghệ thuật xếp giấy Origami – Nhật Bản và hơn hết, là cảm nhận được sự thăng hoa của một loại hình nghệ thuật khi có sự đầu tư xứng đáng song hành cùng đam mê của người nghệ sĩ.

Nếu có dịp du lịch Hàn Quốc, du khách đừng quên dành thời gian tìm hiểu thêm về nghệ thuật làm giấy tinh tế này của người dân “xứ Kim Chi” cũng như tìm mua những sản phẩm xinh đẹp được làm từ loại giấy Hanji để làm kỷ niệm và dành tặng cho những người thân yêu của mình nhé! Chúc các du khách có một chuyến đi vui vẻ và thú vị!